Visit LUCRES!
Leiden University Centre for Russian and Eurasian Studies

Historische Slavische taalkunde

2009-10: Historisch-vergelijkende Slavische taalkunde

Deze site is gecodeerd in Unicode UTF-8 en kan ook via Blackboard worden benaderd. Klik hier om binnen Blackboard een nieuw venster te openen.

Beschrijving

De tweedejaars BA-cursus Historisch-vergelijkende Slavische taalkunde (code TLK2) omvat 10 ects en richt zich op de historische en vergelijkende Slavische taalkunde.

Bij de eerste component staat de historische fonologie van het Proto-Slavisch centraal, d.w.z. de reconstructie van de manier waarop het Indo-europese klanksysteem stapsgewijs veranderd is in het Slavische en het ontstaan van de eerste locale verschillen binnen het Slavisch. Bij het historische onderdeel komen ook algemenere onderwerpen ter sprake, zoals de vroegste geschiedenis van de sprekers van het Slavisch en het 'Oudkerkslavisch'.

De vergelijkende component van het college biedt in wezen vanuit een taalhistorisch oogpunt – de gereconstrueerde Proto-Slavische situatie en die van het Oudkerkslavisch als oudste overlevering hiervan – een typologie van de fonologie en morfologie van de moderne Slavische talen, met name het Russisch en de grootste West- en Zuidslavische talen (Pools, Tsjechisch resp. Servisch/Kroatisch, Bulgaars).

Leerdoel is het verwerven van verdiepte kennis van en inzicht in de historische en vergelijkende Slavische taalwetenschap. De cursus bouwt voort op de desbetreffende colleges binnen het eerstejaarsvak Inleiding Slavische taalkunde. 

Tijd & plaats

De cursus wordt gegeven op de vrijdagen van 11.15 tot 13.00 uur in zaal 006 van Van Wijkplaats 2, in het 'WSD [Witte Singel Doelen]-complex' (klik hier voor een plattegrond).

Toetsing

De toetsing bestaat uit de volgende onderdelen:

  • Een schriftelijk tentamen (5 ects) over (a) delen uit het boek van Alexander M. Schenker: The Dawn of Slavic. An Introduction to Slavic Philology, New Haven & London: Yale University Press, 1995 (zie het rooster beneden met verwijzingen naar paragrafen in Schenker), (b) de collegestof en (c) het op college en de website ter beschikking gestelde aanvullende materiaal.
  • Een werkstuk (5 ects) van ca. 10 blz. (exclusief noten en bibliografie) over een thema op het gebied van de historisch-vergelijkende Slavische taalkunde. Het thema dient in overleg met de docent gekozen te worden. Een mondelinge presentatie in de laatste week van de collegecyclus maakt deel uit van het cijfer voor het werkstuk.

Het eindcijfer bestaat uit het gemiddelde van de beide deelcijfers.

Rooster

Let op: in de loop van de college-cyclus zijn afwijkingen op het rooster mogelijk.

College 1

Onderwerpen

  • Inleiding: bespreking van de inhoud van de cursus en de toetsingsonderdelen
  • Raamwerk en grondbegrippen (opfriscollege Inleiding Slavische taalkunde): Wat is historisch-vergelijkende taalkunde? Slavisch temidden van het Indo-Europees; de oudste Slavische en Baltische taalbronnen; de 'Urheimat' van de Indogermanen en Slaven; periodisering Proto-Indo-Europees - Balto-Slavisch - Proto-Slavisch; klankwet en analogie; relatieve chronologie

Literatuur

College 2

Onderwerpen

  • Historische fonologie I – Het Proto-Indo-Europese klanksysteem: inventaris; ablaut en laryngaaltheorie

Literatuur

  • Schenker 2.8-2.11
Colleges 3, 4, 5 en 6

Onderwerpen

  • Historische fonologie II – Van Proto-Indo-Europees naar Proto-Slavisch

Literatuur

  • Schenker 2.12-2.36, 2.38, 2.42-2.44
College 7

Onderwerpen

  • Typologie I – De fonologische systemen in de moderne Slavische talen: enkele hoofdkarakteristieken van de verschillende vokaal- en consonantsystemen

Literatuur

  • Schenker 2.69
  • handout
Colleges 8, 9 en 10

Onderwerpen

  • Typologie II – De nominale en verbale systemen in de moderne Slavische talen: het Proto-Slavische systeem en zijn neerslag in het Oudkerkslavisch als uitgangspunt; hoofdkarakteristieken van het Russisch, Pools, Tsjechisch, Servisch/Kroatisch, Bulgaars

Literatuur

College 11

Onderwerpen

  • Typologie III – De Balkan-Sprachbund

Literatuur

  • handout
College 12

Onderwerpen

  • Mondelinge presentatie van de concept-werkstukken
  • Voorbereiding op het tentamen en afsluiting

Aanbevolen literatuur

Algemeen
  • Beekes, R.S.P.: 1995, Comparative Indo-European linguistics. An introduction, Amsterdam (bijgewerkte vertaling van Vergelijkende taalwetenschap. Tussen Sanskrit en Nederlands, Utrecht, 1990).
  • Bloomfield, L.: 1979 (14e druk), Language, London, (een klassiek boek; zie met name de hoofdstukken 17 tot en met 27).
  • Bree, C. van: 1990, Historische taalkunde, Leuven-Amersfoort (met speciale aandacht voor het Nederlands; ook online beschikbaar).
    Campbell, L.: 1998, Historical linguistics. An introduction, Edinburgh (vooral gericht op niet-Indo-Europese talen).
  • Hock, H.H.: 1991 (2e druk), Principles of historical linguistics, Berlin-New York.
  • Lehmann, W.P.: 1992 (3e druk), Historical linguistics: An introduction, London-New York.
  • Meillet, A.: 1937, Introduction a l’étude comparative des langues indo-européennes, Paris (wel verouderd).
Slavisch
  • Bräuer, H.: 1961-69, Slavische Sprachwissenschaft. I: Einleitung, Lautlehre (1961). II: Formenlehre, 1. Teil (1969). III: Formenlehre, 2. Teil (1969), Berlin (deze deeltjes kunnen een belangrijke ondersteuning bij het college zijn).
  • Carlton, T.R.: 1991, Introduction to the phonological history of the Slavic languages, Columbus OH.
  • Comrie, B. en G.G. Corbett: 1993, The Slavonic languages, London-New York (overzichtswerk).
  • Meillet, A. en A. Vaillant: 1934 (2e druk), Le slave commun, Paris.
  • Schenker, A.M.: 1996, The dawn of Slavic. An introduction to Slavic philology, New Haven-London.
  • Shevelov, G.Y.: 1965, A prehistory of Slavic. The historical phonology of Common Slavic, New York (zware, vaak onorthodoxe kost; bovendien niet altijd betrouwbaar).
  • Vaillant, A.: 1950-77, Grammaire comparée des langues slaves. I: Phonétique (1950). IIa: Morphologie: Flexion nominale (1958). IIb: Morphologie: Flexion pronominale (1958). III: Le verbe (1966). IV: La formation des noms (1974). V: La syntaxe (1977), Paris (standaardwerk).
Russisch
  • Kiparsky, V.: 1963-75, Russische historische Grammatik. I: Die Entwicklung des Lautsystems (1963). II: Die Entwicklung des Formensystems (1967). III: Entwicklung des Wortschatzes (1975), Heidelberg.
  • Vlasto, A.P.: 1986, A linguistic history of Russia to the end of the eighteenth century, Oxford.
  • Зализняк, A.A.: 2004 (2e druk), Древненовгородский диалект, Москва (onontbeerlijk voor de laatste stand van zaken over de ontwikkeling van het Russisch; ook online beschikbaar).
Etymologische woordenboeken
  • Sławski, F. (ed.): 1974-, Słownik prasłowiański, Wrocław.
  • Franck, J., N. van Wijk en C.B. van Haeringen: 1912/1936, Etymologisch woordenboek der Nederlandsche taal, Leiden (zie voor het Nederlands ook www.etymologie.nl).
  • Vasmer, M.: 1950-53, Russisches etymologisches Wörterbuch, Heidelberg. Bestaat ook in Russische vertaling (met aanvullingen van О.Н. Трубачев, maar met weglating van scabreuze woorden): Этимологический словарь русского языка, Москва, 1986-87 (in diverse versies online beschikbaar).