Russisch: computers en nieuwe media


Letters

Toetsenbordindeling

Als je Russisch leert is het belangrijk om in je tekstverwerker (zoals Microsoft Word) of in je internetbrowser (zoals Internet Explorer en Firefox) cyrillische tekst te kunnen typen.

Van huis uit ondersteunt Windows alleen de toetsenbordindeling die in Rusland gebruikelijk is. Dat betekent dat onder de toetsen A, S, D en F enz. de cyrillische letters Ф, Ы, В en А enz. schuilgaan. Voor wie gewend is om met een qwerty-toetsenbord te typen, is dat niet handig.

Er bestaan echter oplossingen voor dit probleem. Op Studiemateriaal online vind je een aantal verschillende manieren om op je Windows-computer een toetsenbordindeling te installeren waarbij de cyrillische letters onder die Latijnse letters terug te vinden zijn waar ze wat klank of vorm het meest op lijken.

Automatische transliteratie

Mocht je onverhoopt een keertje niet de beschikking hebben over een toetsenbord waar je Russisch op kunt typen, dan biedt de website translit.ru uitkomst. Je kunt je Russisch typen in Latijnse transliteratie (in de Engelse variant), wat dan automatisch wordt omgezet in cyrillisch.

Automatische omzetting gebeurt ook in google translate: kies als brontaal Russisch en typ in Latijnse transliteratie (weer in de Engelse variant). Druk daarna op de spatiebalk.

Codering

Als je op een Russischtalige website geen cyrillisch ziet, maar in plaats daarvan een rotzooitje aan letters, probeer dan in Internet Explorer via Beeld > Codering een van cyrillische varianten (b.v. Windows, KOI8 of Unicode UTF-8).

Als niets meer helpt, probeer dan de tekst te knippen en te plakken in de Automatic Cyrillic Converter (vooral voor onleesbare e-mailtjes) de Декодер почтовых сообщений в неправильной русской кодировке, en voor de écht hopeloze gevallen de Equal string utility.

Lettertypen

De gangbare lettertypen die op een Windows-computer beschikbaar zijn, bevatten ook cyrillische karakters. Maar soms wil je meer: de cyrillische letters uit de oude Russische spelling (van voor 1918), of allerlei tekens uit het Internationaal Fonetisch Alfabet. Of, tijdens je studie niet onbelangrijk: klemtoontekens. Als je dit soort dingen wilt, kun je aparte lettertypes installeren, zoals TITUS Cyberbit Basic of Doulos SIL. Doulos SIL heeft een mooi klemtoonteken: het karakter 'Combining Acute Accent' (U+0301).


Zoeken

Let op: Voor 'wetenschappelijke' of 'academische' teksten die op het internet staan geldt hetzelfde als voor gedrukte teksten: ze moeten altijd uiterst kritisch benaderd worden. Ga er bij informatie op het internet vanuit dat ze onwaar is tenzij het tegendeel aan de hand van meerdere andere bronnen bewezen kan worden. Immers, er bestaat in verreweg de meeste gevallen geen enkel filter voor informatie die op het internet wordt gestort.

Een zeer nuttig (en gratis!) boekje om zo effectief mogelijk te zoeken is van Ewoud Sanders: EHBO. Eerste Hulp Bij e-Onderzoek voor studenten in de Geesteswetenschappen. Slimmer zoeken, slimmer documenteren (Amsterdam/Den Haag/Leiden 2011).

Als je op Russische sites wilt zoeken, kun je ook gewoon zoeken met Google. Je kunt dan wel het best gebruikmaken van Google.ru, de Russische site van Google. Schakel op die site de taal eventueel ook om van Nederlands naar Russisch. De rangschikking van de zoekresultaten verschilt namelijk van land tot land en van taal tot taal!

Een tweede mogelijkheid is de Russische zoekmachine Яндекс (ook in een kale versie).


Verwijzen

Twee hoofdregels
  • Vermeld bij het het verwijzen naar internetbronnen altijd het volledige adres (dus inclusief http://).
  • Vermeld de datum waarop je de bron hebt geraadpleegd.

Alleen als http:// direct gevolgd wordt door www kun je eventueel het gedeelte http:// weglaten. Dus: www.nrc.nl, maar http://archief.nrc.nl. Andere elementen dan http://, zoals ftp:// en https:// kun je niet weglaten.

Het vermelden van de datum is essentieel vanwege het veranderlijke karakter van het internet. Er is geen enkele garantie dat de pagina die je vandaag gevonden hebt, morgen nog hetzelfde is, of zelfs spoorloos verdwenen is.

Voorbeeld
Michel Krielaars: "Het leven van de leider", NRC Handelsblad: Bureau Moskou, 21 oktober 2011, http://weblogs.nrc.nl/moskou/2011/10/21/het-leven-van-de-leider/ (11-11-2011).

Complicaties

Een extra complicatie bij het verwijzen naar internetpagina's is dat sommige adressen erg lang kunnen zijn of dat het adres op de adresregel niet de precieze pagina weergeeft. Ook werken sommige websites met tijdelijke adressen, bijvoorbeeld als je in databanken aan het zoeken bent, zodat de link een paar uur later al niet meer werkt. In dit soort gevallen kun je als alternatief het adres geven van de hoofdpagina en dan beschrijven hoe je bij de bewuste pagina uitkomt.

Voorbeeld
Je kunt naar het zoekresultaat voor het woord пировать in het Национальный корпус русского языка als volgt verwijzen: "НКРЯ, www.ruscorpora.ru > поиск в корпусе > 'пировать' (10-9-2012)".

Tips
  • Controleer altijd of de link die je vermeldt, inderdaad bij de juiste pagina uitkomt!
  • Bewaar een kopie van de webpagina op je eigen computer. In Internet Explorer vind je die mogelijkheid onder Bestand > Opslaan als. Hierbij kun je ervoor kiezen om alleen de tekst op te slaan, of de gehele pagina. In dat laatste geval blijft de opmaak behouden, en worden ook grafieken en illustraties opgeslagen.
  • Als je verwijst naar Wikipedia, kun je verwijzen naar de versie van de pagina zoals jij die gezien hebt. Die optie vind je in de linkerkolom onder 'Hulpmiddelen', met aanduidingen als Permalink, Permanent link en Постоянная ссылка.
  • Als een webpagina opeens verdwenen is, kijk dan of Google hem nog in zijn geheugen heeft. Dit doe je door het volledige adres van de website in te geven, voorafgegaan door cache:. (Voorbeeld.) Sla deze pagina dan wel op, voordat ook die verdwenen is.
  • De Wayback Machine archiveert zelfs meerdere versies van een pagina, al doet hij dat wel onregelmatig. (Voorbeeld.)

Met dank aan Pepijn Hendriks.